İzmir – Günümüzün dijital alışveriş dünyasında, tek bir tıkla yapılan alışverişin ardından gelen kolay iade süreçleri, tüketiciler için büyük bir konfor alanı sunuyor. Ancak habersaat.com.tr olarak derinlemesine incelediğimiz bu durum, perde arkasında hem işletmeler hem de gezegenimiz için ciddi maliyetler ve çevresel zorluklar barındırıyor. Özellikle giyim sektöründe artış gösteren iade oranları, ‘iade ekonomisi’ olarak adlandırılan yeni bir ekonomik döngüyü tetiklerken, bu döngünün sürdürülebilirliği de sorgulanır hale geldi.
Tersine Lojistik: Görünmez Maliyet Yükü
Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, hızla büyüyen ‘iade ekonomisi’nin hem finansal hem de ekolojik etkilerini mercek altına aldı. Dr. Pala, çarpıcı bir tespitle, birçok durumda bir ürünün iade sürecinin, aynı ürünün üretim maliyetinden daha yüksek bir operasyonel yük oluşturabildiğini belirtti. Bu durumun, bazı işletmeleri iade edilen ürünleri yeniden satışa sunmak yerine imha etmeye yönlendirebildiğini vurguladı.
Çevrimiçi alışverişin hayatımızın merkezine yerleşmesiyle birlikte, tüketiciler için sunulan iade kolaylığı, lojistik sektörü için karmaşık bir meydan okumaya dönüştü. Özellikle moda ve giyim ürünlerinde gözlemlenen yüksek iade oranları, ‘tersine lojistik’ kavramını ön plana çıkardı. Dr. Pala, masum görünen bir iade işleminin, ürünün üretim maliyetini dahi aşan operasyonel giderler ve önemli bir karbon ayak izi yaratarak ciddi çevresel sorunlara yol açabileceği konusunda uyardı. Bu süreçlerin etkin bir şekilde yönetilmesinin aciliyetini dile getirdi.
Tek Bir İadenin Yolculuğu: Maliyetli Bir Süreç
Bir ürünün alıcısından satıcısına geri dönme süreci, basit bir geri gönderme işleminden çok daha fazlasını ifade ediyor. Dr. Pala’nın aktardığına göre bu süreç; ürünün depodan alınması, taşıma, detaylı kalite kontrol, yeniden paketleme ve tekrar stoklama gibi çok katmanlı ve maliyetli adımları içeriyor. Örneğin, bir kazağın üretim aşaması ölçek ekonomileri sayesinde genellikle daha düşük maliyetliyken, iade edilen bir kazağın bu adımlardan geçmesi, tekil bazda çok daha yüksek bir operasyonel maliyet yaratıyor. Bu ekonomik gerçeklik, bazı firmaları iade edilen ürünleri elden çıkarmaya itebiliyor.
Görünmeyen Karbon Yükü: Tüketici Rahatlığı ve Çevresel Bedeli
Tüketicilerin iade taleplerinde en sık karşılaştığı nedenlerden biri olan ‘beden uyuşmazlığı’, kontrolsüz bir şekilde yönetildiğinde, farkında olmadan önemli bir çevre kirliliğine neden oluyor. Dr. Pala, tüketicinin ‘uymazsa geri gönderirim’ şeklindeki rahatlığının ardında yatan ve gözden kaçan karbon ayak izini detaylandırdı. Bir ürünün kargo ile toplanma merkezlerine, oradan ayrıştırma ve kalite kontrol birimlerine taşınması, yeniden paketlenmesi, stoklanması ve başka bir sevkiyata hazırlanması gibi süreçler, önemli miktarda enerji tüketimine ve dolayısıyla karbon salımına yol açıyor.
Özellikle moda perakendesinde, bir ürünün iade süreci boyunca ortaya çıkan karbon salımının, ilk sevkiyat sırasındaki emisyonu dahi aşabileceği belirtiliyor. Bu durum, sektörde ciddi bir ekolojik yük oluşturuyor. Tüketicinin sıradan bir işlem olarak gördüğü ‘iade etme’ kararının, aslında arka planda büyük bir çevresel maliyet yarattığını ve bu nedenle iade süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Dr. Pala, çözümün stratejik iyileştirmelerde yattığını belirtti.
Çözüm Önerileri: Sürdürülebilir Tersine Lojistik
Dr. Pala, tersine lojistik süreçlerinin dikkatli ve düzenli bir şekilde planlanıp uygulanmasıyla risklerin minimize edilebileceğini ifade etti. Taşıma planlamasının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gibi adımların önemine değindi. Doğru yönetilen bir tersine lojistik sisteminin, hem operasyonel verimliliği artıracağını hem de küresel sürdürülebilirlik hedefleriyle uyum sağlayacağını sözlerine ekledi. Bu sayede, iade ekonomisinin getirdiği zorluklar, fırsata dönüştürülebilir.
